Kwaliteitsteam Groene Hart: betere bescherming nodig voor vestingsteden

De vestingsteden van de Oude Hollandse Waterlinie moeten in hun bestemmingsplannen meer aandacht geven aan de landschappelijke openheid van de inundatiegebieden. Verder dienen historische schootsvelden en open ruimtes rond de vestingsteden, voor zover nog aanwezig, gevrijwaard te blijven van bebouwing. Dit adviseert het Kwaliteitsteam Groene Hart, ingesteld in opdracht van de drie Groene Hart provincies.
 
Uniek fenomeen
Het Kwaliteitsteam beschouwt vestingsteden in combinatie met een waterlinie als een uniek Nederlands cultuurhistorisch fenomeen. De Oude Hollandse Waterlinie (OHWL) is de eerste geplande waterlinie, met de tien vestingsteden als dragers. Dat zijn Naarden, Weesp, Woerden, Muiden, Montfoort, Oudewater, Schoonhoven, Nieuwpoort, Gorinchem en Woudrichem. Kenmerkend is dat vrijwel alle vestingwerken in deze steden volgens een vast stramien in ongeveer dezelfde periode (tussen 1672-1700) zijn aangelegd. Ze geven dus ook een militair-historisch tijdsbeeld.

Verschillen
Afgelopen jaren heeft de Stichting Groene Hart systematisch onderzoek verricht naar de kwaliteiten van de OHWL. Daarbij bleek ondermeer  dat de monumentenbeschrijvingen van de diverse vestingsteden zeer uiteenlopend zijn, variërend van zeer gedetailleerd (bijv. Naarden) tot zeer globaal (bijv. er wordt alleen vermeld: vestinggracht). Verder is  de omvang van de bescherming vaak niet duidelijk bij gebrek aan goed kaartmateriaal. Het Kwaliteitsteam Groene Hart, gevraagd om een kwaliteitsbeoor-deling, vindt het te ver gaan om de historische inundatiegebieden weer zichtbaar te maken. Wel kan gedacht kan worden aan het gedurende een periode zichtbaar nat houden van deze gebieden in het voorjaar. Dit komt de natuur - met name de foeragerende weidevogels – in deze gebieden ten goede.
Verder pleit het Kwaliteitsteam voor meer informatievoorzieningen langs routes en bij recreatieve knooppunten, waarbij inzicht geboden wordt in de (grotendeels onzichtbare) laag van de OHWL in het landschap.
 
Schootsvelden
De vestingsteden van de OHWL zijn voor een belangrijk deel goed bewaard gebleven. Wel zijn de oude schootsvelden rond de vestingen voor een groot deel ruimtelijk verdicht of verstoord. Daarom is het vooral rond de vestingsteden van belang gedegen onderzoek te doen naar de nog aanwezige open ruimten rond de steden. Hierbij dient de relatie met het schootsveld van de OHWL goed te worden vastgelegd als onderdeel  van de gemeentelijke bestemmingsplannen. Open ruimtes voor zover nog aanwezig, dienen zo gevrijwaard te blijven van bebouwing. Daarnaast dienen vestingwerken, waar mogelijk, te worden hersteld als dit past in stedelijke plannen.
Tenslotte adviseert het Kwaliteitsteam om voor de vestingsteden een vestingstedenvisie op te stellen.
Een investering à la het Panorama Krayenhoff, waarin de werkelijke potentie van de OHWL op alle niveaus in beeld wordt gebracht is een noodzakelijke eerste stap voor een succesvolle planontwikkeling, die tijd zal kosten. Tijd echter die het waard is om er voor uit trekken!
 
Vestingsteden onder druk
De Stichting Groene Hart is bijzonder ingenomen met dit advies, omdat het de bijzondere kwaliteiten van de Oude Hollandse Waterlinie onderstreept. Helaas staan vestingsteden nog steeds onder druk, zoals blijkt uit recente bouwplannen in o.m. Oudewater en Nieuwpoort.  Ook het onderhoud van historische wallen en singels laat te wensen over, zoals in o.m. Muiden en Woerden. De Stichting hoopt dat het advies van het Kwaliteitsteam de vestingsteden een eyeopener biedt.